Từ tháng 5 đến tháng 10 hàng năm, các vùng trồng cà phê trọng điểm tại Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai, Đắk Nông bước vào mùa mưa – giai đoạn cây sinh trưởng mạnh nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro bệnh hại trong năm.
Độ ẩm cao kéo dài, mưa nhiều, kèm theo sương mù dày đặc vào buổi sáng tạo ra điều kiện lý tưởng để nhiều loại nấm bệnh phát sinh và lây lan nhanh trên diện rộng. Đây cũng là giai đoạn cây cà phê tập trung dinh dưỡng để nuôi trái, nên một khi bệnh hại tấn công đúng lúc cây đang cần nguồn lực để phát triển, thiệt hại thường nghiêm trọng hơn so với các thời điểm khác trong năm.
Trong số các bệnh hại thường gặp trên cà phê, có hai bệnh đáng lưu tâm hàng đầu trong giai đoạn này, vì mức độ phổ biến và khả năng gây thiệt hại trực tiếp đến năng suất, chất lượng nhân.
Thán thư cà phê là bệnh do nấm gây ra, biểu hiện qua các đốm nâu đen xuất hiện trên lá, quả và cành non. Trên quả, bệnh khiến quả chín ép trước thời điểm thu hoạch, dễ rụng sớm hoặc khô đen ngay trên cây nếu không được kiểm soát kịp thời. Trên cành, các vết bệnh có thể lan dần khiến cành khô, ảnh hưởng đến khả năng ra hoa, đậu quả ở vụ tiếp theo.
Điều đáng lo ngại là thán thư thường phát triển âm thầm trong điều kiện ẩm độ cao, đặc biệt ở những vườn cây rậm rạp, thiếu ánh sáng và thông thoáng. Nếu chủ quan không phát hiện sớm, bệnh có thể lan rộng nhanh chóng trong mùa mưa, gây thiệt hại trực tiếp đến sản lượng và chất lượng nhân cà phê khi thu hoạch, đặc biệt đáng lo với những vườn đang hướng đến thị trường xuất khẩu vốn có yêu cầu khắt khe về chất lượng hạt.
Song song với thán thư, một bệnh khác cũng thường bùng phát mạnh không kém trong giai đoạn này là bệnh rỉ sắt cà phê. Bệnh biểu hiện qua các đốm nhỏ màu vàng cam như bột sắt gỉ, xuất hiện chủ yếu ở mặt dưới lá. Nếu không được xử lý, các đốm bệnh lan rộng dần, khiến lá chuyển vàng và rụng hàng loạt, làm cây suy kiệt do mất đi phần lớn diện tích lá quang hợp.
Khác với một số bệnh chỉ gây thiệt hại trong vụ hiện tại, rỉ sắt cà phê để lại hệ quả kéo dài hơn: cây bị rụng lá nặng cần thời gian dài để phục hồi bộ tán, kéo theo ảnh hưởng đến khả năng ra hoa, đậu quả và năng suất của cả vụ mùa kế tiếp
Điểm chung của cả thán thư và rỉ sắt cà phê là đều dễ kiểm soát nếu phát hiện sớm, nhưng có thể gây thiệt hại nặng nề nếu bà con chủ quan để bệnh lan rộng. Vì vậy, việc thăm vườn thường xuyên trong suốt mùa mưa, tỉa cành tạo tán thông thoáng, đảm bảo hệ thống thoát nước tốt và duy trì chế độ dinh dưỡng cân đối để cây khỏe từ bên trong đóng vai trò quan trọng không kém việc sử dụng thuốc khi bệnh đã xuất hiện.
Ngoài hai bệnh nêu trên, mùa mưa cũng là thời điểm cây cà phê dễ mắc thêm một số bệnh hại khác như nấm hồng – thường xuất hiện ở vị trí cành mang trái, gây chết cành nếu không xử lý kịp – và khô cành khô quả, khiến từng cụm cành trong vườn bị khô héo, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng thu hoạch. Đây cũng là lý do các kỹ sư nông nghiệp thường khuyến nghị bà con áp dụng biện pháp phòng bệnh tổng hợp vào đầu, giữa và cuối mùa mưa, thay vì chỉ tập trung xử lý riêng lẻ từng loại bệnh khi đã xuất hiện triệu chứng.
Mùa mưa Tây Nguyên vừa là giai đoạn cây cà phê sinh trưởng, tích lũy dinh dưỡng cho vụ mùa mới, vừa là thời điểm khá nhạy cảm với bệnh hại trong năm. Bà con nên chủ động xây dựng kế hoạch phòng bệnh ngay từ đầu mùa mưa thay vì chờ đến khi bệnh đã lan rộng mới bắt đầu xử lý, khi đó chi phí khắc phục và thiệt hại năng suất thường đã lớn hơn nhiều so với việc phòng ngừa từ sớm.
